Trong cộng đồng, có không ít người lo lắng rằng ung thư có thể lây từ người này sang người khác, giống như cảm cúm, sốt hay các bệnh truyền nhiễm khác. Lo lắng này đôi khi dẫn đến sự xa lánh người bệnh và tạo ra những hiểu lầm không cần thiết. Bài viết này nhằm giải mã tin đồn dựa trên cơ sở khoa học, để giúp cộng đồng hiểu đúng và sống chung an toàn với bệnh nhân ung thư.
Tin đồn: Ung thư có thể lây nhiễm
Một số người vẫn tin rằng ung thư có thể lây từ người này sang người khác, rằng tiếp xúc gần với bệnh nhân—như ôm, bắt tay, hoặc sử dụng chung đồ vật—có thể khiến bản thân mắc bệnh. Thực tế, ung thư không phải là bệnh truyền nhiễm và không thể lây qua tiếp xúc thông thường. Tin đồn này thường xuất phát từ:
- Hiểu nhầm về cơ chế ung thư: Nhiều người nhầm ung thư với virus hoặc vi khuẩn. Một số virus và vi khuẩn có thể làm tăng nguy cơ ung thư (ví dụ HPV gây ung thư cổ tử cung, Helicobacter pylori gây ung thư dạ dày), nhưng bản thân tế bào ung thư không lây.
- Truyền thông chưa chính xác: Thông tin từ phim ảnh, sách báo, mạng xã hội đôi khi chưa được kiểm chứng, dễ gây hoang mang.
- Lo lắng tự nhiên về bệnh nguy hiểm: Ung thư là căn bệnh nghiêm trọng, vì vậy cộng đồng dễ tin vào những câu chuyện gây sợ hãi. Trong thực tế, chỉ trong trường hợp cực hiếm như ghép tạng từ người có ung thư, tế bào ung thư mới có khả năng tồn tại ở người nhận, và các biện pháp y tế hiện đại hầu như loại trừ nguy cơ này.
Sự thật: Ung thư không lây nhiễm
Ung thư nói chung không phải là bệnh truyền nhiễm. Bạn không thể mắc ung thư từ người khác. Ung thư phát sinh khi các tế bào trong cơ thể bị đột biến DNA, dẫn đến tăng trưởng không kiểm soát và hình thành khối u. Những thay đổi này xuất phát từ chính cơ thể người bệnh. Tuy nhiên, nên biết rằng các vi khuẩn hay virus này có thể lây nhiễm qua các con đường khác nhau như HPV lây qua đường tình dục không an toàn, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư của người bị nhiễm.
Di căn là thuật ngữ chỉ tình trạng tế bào ung thư lan từ bộ phận này sang bộ phận khác trong cùng cơ thể, chứ không phải lây từ người này sang người khác. Ví dụ, ung thư phổi có thể lan đến xương hoặc não, nhưng điều này không khiến người khác mắc ung thư.
Một số nhóm người cùng mắc ung thư trong cộng đồng thường là do cùng chịu tác động của các yếu tố nguy cơ như môi trường, lối sống, hoặc tiền sử gia đình, chứ không phải vì ung thư có thể lây từ người này sang người khác.
Giải thích cơ chế sinh học
Trong cơ thể, các tế bào bình thường có cơ chế kiểm soát tăng trưởng và chết theo chương trình (apoptosis) để duy trì cân bằng và chức năng khỏe mạnh (Hình 3). Khi xảy ra đột biến ở các gen điều hòa tăng trưởng hoặc kiểm soát apoptosis, tế bào mất khả năng tự kiểm soát, phát triển bất thường và hình thành khối u. Khối u này chỉ xuất hiện trong cơ thể người bệnh và không thể “lan” sang người khác qua tiếp xúc, nước bọt hay đường hô hấp.
Ung thư nói chung không lây vì không có vi khuẩn, virus hay tế bào ung thư nào có thể xâm nhập và tồn tại trong cơ thể người khác chỉ qua tiếp xúc hàng ngày. Trong y học, chỉ có những trường hợp cực hiếm như ghép tạng từ người có ung thư mới có khả năng truyền tế bào ung thư, và các biện pháp y tế hiện đại hầu như loại bỏ nguy cơ này. Ví dụ, hai người sống chung, nếu một người mắc ung thư, người còn lại không bao giờ bị lây chỉ vì tiếp xúc bình thường. Điều này hoàn toàn khác với các bệnh truyền nhiễm như cảm cúm, COVID-19 hay thủy đậu.
Hậu quả của tin đồn
Tin đồn về tính lây nhiễm của ung thư có thể gây ra nhiều hậu quả tiêu cực. Người bệnh có thể bị cô lập trong gia đình và xã hội do sợ hãi hoặc kỳ thị. Bệnh nhân cũng có thể chịu stress và lo lắng về khả năng “lây” cho người thân, ảnh hưởng xấu đến tinh thần và chất lượng chăm sóc. Hiểu nhầm về cơ chế bệnh còn có thể khiến gia đình hạn chế tiếp xúc, giảm đi sự hỗ trợ cần thiết cho người bệnh. Việc hiểu đúng về ung thư giúp cộng đồng và gia đình sống chung an toàn, giảm căng thẳng tâm lý và tập trung vào chăm sóc sức khỏe đúng cách.
Kết luận
Ung thư không lây, vì nguyên nhân là do các đột biến xảy ra trong chính tế bào của bản thân người bệnh. Bạn hoàn toàn an toàn khi sống chung, chăm sóc và hỗ trợ người bệnh mà không lo bị “lây”. Để tránh hiểu nhầm và hoang mang, luôn tham khảo các nguồn tin y tế uy tín để phân biệt giữa tin đồn và sự thật về ung thư.
Thông tin người viết bài
Thạc sĩ Dược sĩ Nguyễn Thị Thanh Mỹ
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ ngành Dược, Đại học Houston, Hoa Kỳ
Cố vấn khoa học
Tiến sĩ Nguyễn Hồng Vũ
Tài liệu tham khảo
National Cancer Institute. Common Cancer Myths and Misconceptions
University of Pittsburgh. Brain tumors. https://www.neurosurgery.pitt.edu/centers/neurosurgical-oncology/brain-and-brain-tumors/brain-tumors
National Cancer Institute. Brain Tumor.
https://www.cancer.gov/types/brain
Mayo Clinic. Brain tumor. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/brain-tumor/symptoms-causes/syc-20350084
Dana-Farber Cancer Institute. Is cancer contagious? https://blog.dana-farber.org/insight/2016/11/is-cancer-contagious/#:~:text=Updated:%20June%2011%2C%202019,in%20people%20infected%20by%20them.
World Health Organization (WHO). Cancer. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
American Brain Tumor Association. Understanding Brain Tumors. https://www.abta.org/about-brain-tumors/
